Pytania i odpowiedzi w zakresie: Rozwój pozarolniczych funkcji małych gospodarstw rolnych
Pytanie 1. Małe gospodarstwo rolne – co w sytuacji gdy rolnik posiada grunty rolne na terenie dwóch województw – jaką powierzchnię gospodarstwa bierzemy wówczas pod uwagę? Pojęcia „małe gospodarstwo rolne” – skąd bierzemy powierzchnię?
Odpowiedź: Małe gospodarstwo rolne, zgodnie z definicją z wytycznych szczegółowych (1), jest to gospodarstwo, którego powierzchnia gruntów rolnych jest mniejsza od średniej wielkości powierzchni gruntów rolnych w kraju w 2023 r. wyrażona w ha fizycznych, a w przypadku województw gdzie średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym jest wyższa, za małe gospodarstwo przyjmuje się, gospodarstwo o powierzchni gruntów rolnych mniejszej niż średnia w tym województwie; określoną na podstawie informacji ogłaszanej przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) na podstawie przepisów o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej (PS WPR) za rok 2023. Jednym z warunków przyznania pomocy w ramach interwencji LEADER/RLKS PS WPR w przypadku wnioskodawcy będącego osobą fizyczną, jest posiadanie miejsca zamieszkania na obszarze wiejskim objętym strategią rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność (LSR) lub miejsce wykonywania działalności gospodarczej oznaczone adresem wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) na obszarze wiejskim objętym LSR lub miejsce wykonywania działalności w ramach pozarolniczych funkcji gospodarstw rolnych na obszarze wiejskim objętym LSR. Powierzchnię wszystkich gruntów rolnych gospodarstwa posiadanych przez rolnika, także tych, które są objęte dzierżawą, porównuje się do konkretnej wartości powierzchni gruntów rolnych określonej w regulaminie naboru przez lokalną grupę działania (LGD), która jest taka sama dla wszystkich LGD w danym województwie.
Pytanie 2. Czy do wielkości gospodarstwa zalicza się powierzchnię dzierżawionych gruntów rolnych? Rolnik bierze grunt w dzierżawę i zwiększa to jego powierzchnię gospodarstwa? Rolnik oddaje grunt w dzierżawę i zmniejsza to jego powierzchnię gospodarstwa?
Odpowiedź: Tak, do wielkości gospodarstwa zalicza się także powierzchnię dzierżawionych gruntów rolnych, pod warunkiem, że są one formalnie dzierżawione. Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, dzierżawa gruntu zwiększa powierzchnię gospodarstwa rolnika na czas trwania umowy dzierżawy, ponieważ dzierżawca korzysta z gruntów rolnych i ma prawo dysponowania nimi. Jeśli rolnik oddaje grunt w dzierżawę, to zmniejsza to powierzchnię jego gospodarstwa, ponieważ formalnie przestaje nim zarządzać. Każda zmiana związana z dzierżawą gruntów musi być odpowiednio udokumentowana. W celu udokumentowania posiadania gospodarstwa należy przedstawić decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich, a w przypadku nieotrzymywania płatności bezpośrednich decyzje o należnym podatku od gruntów rolnych (z każdej gminy, w której złożona została informacja IR-1 o gruntach) oraz wszystkie umowy dzierżaw gruntów rolnych (jeśli rolnik takie posiada).
Pytanie 3. Wnioskodawca jest rolnikiem albo małżonkiem rolnika albo domownikiem z małego gospodarstwa rolnego – jak weryfikować domownika oraz małżonka – jakie wymagać dokumenty? Pomoc na start GA, ZE i GO przyznaje się rolnikowi, małżonkowi rolnika albo domownikowi z małego gospodarstwa rolnego – jakie konkretnie dokumenty mają potwierdzić spełnienie tego warunku? Na podstawie czego LGD ma zweryfikować status wnioskodawcy?
Odpowiedź: W przypadku zakresu rozwój pozarolniczych funkcji małych gospodarstw, pomoc przyznaje się jeżeli wnioskodawca jest rolnikiem albo małżonkiem rolnika albo domownikiem z małego gospodarstwa. W przypadku rolnika albo małżonka rolnika nie jest wymagane obowiązkowe ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). W przypadku małżonka rolnika należy przedstawić odpis skrócony lub zupełny aktu małżeństwa wydawany przez Urząd Stanu Cywilnego (USC) lub zaświadczenie z KRUS wydane na prośbę rolnika potwierdzające, że jest on płatnikiem składek za małżonka (w przypadku, gdy małżonek jest ubezpieczony w KRUS, a nie został przedstawiony odpis skrócony lub zupełny aktu małżeństwa wydany przez USC) oraz decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich dla małego gospodarstwa rolnego, której stroną jest rolnik. Natomiast w przypadku domownika, należy zauważyć, że pojęcie to jest zdefiniowane w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (3), w związku z tym potwierdzeniem statusu domownika będzie podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników. W związku z tym domownik zobowiązany jest przedstawić zaświadczenie z KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu wydane na prośbę domownika, które ważne jest na dzień składania wniosku o przyznanie pomocy, zaświadczenie z KRUS wydane na prośbę rolnika potwierdzające, że jest on płatnikiem składek za domownika oraz decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich dla małego gospodarstwa rolnego, której stroną jest rolnik będący płatnikiem składek ubezpieczenia domownika. Dokumenty powinny być aktualne na dzień składania wniosku o przyznanie pomocy, a warunki przyznania pomocy, które potwierdzają powinny być spełniane co najmniej do dnia przyznania pomocy.
Pytanie 4. Jak będą wypłacane środki w zakresach start DG, start GA, start ZE?
Odpowiedź: W zakresach start DG, start GA, start ZE, start GO, start KŁŻ oraz przygotowanie projektów partnerskich płatność następuje w formie ryczałtowej. Natomiast kwota pomocy w formie płatności ryczałtowej ustalana jest na podstawie projektu budżetu operacji. Projekt budżetu operacji to szczegółowy plan finansowy, który określa wszystkie planowane przychody i wydatki związane z realizacją konkretnej operacji. Projekt budżetu operacji ma na celu pokazanie, jakie środki finansowe będą potrzebne oraz jak zostaną rozdysponowane w trakcie realizacji operacji. Jego zadaniem jest pokazanie jak beneficjent zamierza efektywnie wykorzystać przyznane środki oraz zapewnić, że wszystkie koszty związane z realizacją operacji zostały dokładnie oszacowane i zaplanowane. W praktyce budżet operacji stanowi podstawę do oceny realności i wykonalności danego projektu oraz jego zgodności z kryteriami programu, w ramach którego składany jest wniosek. Ostateczna kwota pomocy zostaje ustalona na podstawie zatwierdzonego projektu budżetu operacji, z uwzględnieniem intensywności pomocy, która wynika z rozdziału IV.1 ust. 6 wytycznych szczegółowych (1). To oznacza, że kwota budżetu operacji (po jej weryfikacji pod kątem kwalifikowalności, zasadności i racjonalności kosztów) zostaje pomnożona przez wskaźnik intensywności pomocy, a wynik jest ostateczną kwotą pomocy, która zostanie przeniesiona do umowy o przyznaniu pomocy i wypłacona po zrealizowaniu operacji. Dodatkowo, warunkiem przedmiotowym przyznania pomocy na operację w zakresach start DG, start GA oraz start ZE jest realizacja operacji w jednym etapie. Oznacza to, że operacja jest realizowana w całości bez podziału na częściowe etapy. Wszystkie planowane działania i wydatki są przewidziane do wykonania w jednym ciągu czasowym, a zakończenie operacji nastąpi w określonym terminie zgodnym z harmonogramem. M.in. w zakresach start DG, start GA oraz start ZE może być wypłacona zaliczka, w wysokości nieprzekraczającej 50% kwoty przyznanej pomocy. Zaliczka jest wypłacana, jeżeli beneficjent wnioskował o jej wypłatę w WOPP.
Pytanie 5. Jak definiować gospodarstwo agroturystyczne?
Odpowiedź: Działalność agroturystyczna nie została zdefiniowana w polskim prawie, niemniej zyskała powszechną popularność jako rodzaj turystyki wiejskiej. Na potrzeby prac MRiRW wykorzystuje się pojęcie „kwatery agroturystycznej”, stosowane przez Główny Urząd Statystyczny, zgodnie z którym jest to rodzaj obiektu zakwaterowania turystycznego, który stanowią pokoje i domy mieszkalne oraz przystosowane budynki gospodarcze (po adaptacji) w gospodarstwach wiejskich (rolnych, hodowlanych, ogrodniczych czy rybackich), będące własnością rolników, wynajmowane turystom na noclegi za opłatą. Z założenia agroturystyka stanowi uzupełnienie podstawowej działalności rolniczej i jako taka korzysta z szeregu ulg i ułatwień w stosunku do standardowej działalności gospodarczej. Mimo, iż jest działalnością usługową czyli niejako gospodarczą, to nie ma do niej zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców (5) – przepisów ustawy nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. W konsekwencji działalność agroturystyczna, mieszcząca się w zakresie określonym w Prawie przedsiębiorców, jest wyłączona spod reżimu tej ustawy, a co za tym idzie nie wymaga zgłoszenia CEIDG (rejestracji jako działalność gospodarcza). Wymaga jednak zgłoszenia obiektów noclegowych do ewidencji prowadzonej przez gminę jak i spełnienia określonych wymagań technicznych, sanitarnych i przeciwpożarowych (10).
Pytanie 6. Start GA – w wytycznej szczegółowej jest zapis, że operacja ma polegać na „dostosowaniu małego gospodarstwa rolnego do świadczenia usług wynajmu pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia innych usług związanych z pobytem turystów” – czy operacja w ramach której zostanie umożliwiony sam wynajem pokoi (bez sprzedaży posiłków) będzie mogła być uznana za zgodną zakresem tematycznym?
Odpowiedź: Zgodnie z zapisem wytycznych szczegółowych (1), który brzmi „W zakresie start GA pomoc przyznaje się, jeżeli: operacja jest inwestycją polegającą na dostosowaniu małego gospodarstwa rolnego do świadczenia usług polegających na wynajmowaniu pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczeniu innych usług związanych z pobytem turystów, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo przedsiębiorców”, należy podkreślić, iż wskazany przepis Prawa przedsiębiorców nie określa żadnych wymogów odnoszących się do świadczenia usług agroturystycznych. Przepis ten wyłącza jedynie stosowanie regulacji Prawa przedsiębiorców do wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. Ustawa nie definiuje tego obszaru działalności gospodarczej. Z literalnego brzmienia przepisu wynika jedynie, że wyłączenie dotyczy wszelkich usług świadczonych przez rolników w gospodarstwach rolnych, które są związane z pobytem turystów. Operacja ograniczająca się do samego wynajmu turystom pokoi w gospodarstwie rolnym (bez sprzedaży posiłków) stanowi działalność, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 Prawa przedsiębiorców (5). Przepis ten jednak nie określa żadnych wymagań „wynikających z przepisów odrębnych dotyczących agroturystyki”. W związku z powyższym, w zakresie start GA możliwy jest sam wynajem pokoi bez sprzedaży posiłków domowych.
Pytanie 7. Czy w ramach startu GA możliwe jest dofinansowanie operacji polegającej na budowie domu całorocznego na wynajem (na terenie gospodarstwa rolnego)? Czy to musi być dostosowanie istniejących/posiadanych budynków? Co w przypadku SJM (samodzielnych jednostek mieszkalnych) na działce „nad jeziorem” poza terenem gospodarstwa rolnego?
Odpowiedź: Wytyczne szczegółowe (1) określają, że w zakresie GA pomoc przyznaje się jeżeli operacja jest inwestycją polegającą na dostosowaniu małego gospodarstwa rolnego do świadczenia usług polegających na wynajmowaniu pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczeniu innych usług związanych z pobytem turystów…”. Istnieje możliwość przyznania pomocy wnioskodawcy, który dostosuje małe gospodarstwo rolne poprzez wybudowanie domu całorocznego na wynajem. W wytycznych szczegółowych (1) nie ma ograniczenia, które wskazywałoby tylko na dostosowanie istniejących już budynków. Natomiast przedsięwzięcia polegającego na budowie samodzielnych jednostek mieszkalnych (SJM) na działce poza terenem gospodarstwa rolnego nie można uznać za operację polegającą na dostosowaniu gospodarstwa rolnego do świadczenia usług zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 Prawa przedsiębiorców (5). Przepis ten dotyczy bowiem tylko usług świadczonych w gospodarstwie rolnym.
